Choć próby osiedlania Romów podejmowano już po 1952 roku, to dopiero instrukcja MSW z marca 1964 roku stała się początkiem tzw. Wielkiego Postoju. Państwo ludowe nie tolerowało nomadycznego trybu życia, uznając go za "nieproduktywny" i trudny do kontrolowania.
Mechanizm był prosty, ale bezwzględny:
- Przymus meldunkowy: Zakazano postojów w lasach i na polach.
- Restrykcje sanitarne: Konie utrudniały utrzymanie higieny według ówczesnych norm urzędowych, co stawało się pretekstem do nakładania kar.
- Obowiązek szkolny i pracy: Dzieci musiały trafić do szkół, a dorośli do państwowych zakładów pracy.
Dlaczego Mielec?
W połowie lat 60. Mielec był prężnie rozwijającym się ośrodkiem przemysłowym. Budowa i rozbudowa osiedli oraz zapotrzebowanie na ręce do pracy w zakładach takich jak WSK sprawiały, że miasto stawało się naturalnym punktem docelowym dla rodzin zmuszonych do porzucenia taborów.
Wiele rodzin romskich, które wcześniej przejeżdżały przez tereny powiatu mieleckiego, zdecydowało się zatrzymać tutaj na stałe. To właśnie w tym okresie ukształtowały się skupiska romskie, które znamy do dziś. Kiedyś mieleccy Romowie mieszkali w sercu miasta. Obecnie korzystają z mieszkań zlokalizowanych na obrzeżach Mielca.
Dziedzictwo osiedlenia
Z perspektywy czasu "Wielki Postój" przyniósł ogromne zmiany społeczne. Z jednej strony doprowadził do zaniku unikalnego rzemiosła związanego z taborem, z drugiej – umożliwił dostęp do opieki zdrowotnej i edukacji.
Dziś, spacerując ulicami Mielca, mijamy potomków tych, którzy w 1964 roku musieli wyprzęgnąć konie po raz ostatni. Choć wozy zniknęły z dróg, pamięć o tamtej wędrówce i trudnych początkach osiadłego życia wciąż żyje we wspomnieniach mieleckich seniorów romskich, stanowiąc ważną, choć bolesną kartę w historii miasta.
- Warto wedzieć: Szacuje się, że przed 1964 rokiem wędrowało jeszcze około 1000–1500 taborów. Zaledwie kilka lat później, dzięki rygorystycznemu egzekwowaniu przepisów o dowodach osobistych i prawie o ruchu drogowym, koczowniczy tryb życia w Polsce praktycznie przestał istnieć.
* Ten artykuł został opracowany przy wsparciu Journalismfund Europe. www.journalismfund.eu
