Synagoga stoi w miejscu dawnej dzielnicy żydowskiej, której historia sięga XIV wieku. To właśnie tutaj przez setki lat mieszkali sandomierscy Żydzi, tworząc swoją społeczność aż do tragicznego roku 1942. W czasie niemieckiej okupacji w tej części miasta funkcjonowało getto, a wydarzenia II wojny światowej na zawsze odmieniły los tego miejsca.
Obecny budynek ma barokową formę i został wzniesiony w XVIII wieku na miejscu wcześniejszej świątyni, o której wspominano już w 1418 roku. Do synagogi w XIX wieku dobudowano od strony północnej dom kahału, czyli siedzibę gminy żydowskiej. Przez kolejne lata obiekt był remontowany, jednak najtragiczniejszy okres przyniosła II wojna światowa. Niemieccy okupanci zdewastowali synagogę, pozostawiając po niej jedynie cień dawnej świetności.
Na szczęście budynek nie zniknął z mapy Sandomierza. Jak podaje Wikipedia, w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych został odnowiony i otrzymał nowe przeznaczenie. Dziś mieści się tu oddział Archiwum Państwowego w Kielcach, w którego zbiorach znajdują się akta Sandomierza sięgające XVI wieku oraz archiwalia z terenu dawnego województwa tarnobrzeskiego z XIX wieku.
Choć do wnętrza nie mogą wejść turyści, warto zatrzymać się przed budynkiem i przyjrzeć jego architekturze. Synagoga została wzniesiona z cegły na planie zbliżonym do kwadratu, w stylu późnobarokowym. Znajduje się w obrębie średniowiecznych murów miejskich, na skraju wąwozu, co sprawia, że doskonale wpisuje się w historyczny krajobraz miasta. Jej charakterystyczny, dwukondygnacyjny dach namiotowy, nazywany dachem krakowskim, oraz wysokie, półkoliście zamknięte okna nadają budowli wyjątkowy wygląd.
Wnętrze kryje prawdziwe skarby dawnej sztuki sakralnej. Główna sala modlitewna została przykryta sklepieniem z dwunastoma lunetami, a wejście prowadzi do niej po kilku stopniach w dół. Zachował się bogato zdobiony aron ha-kodesz z kamiennymi stopniami, kolumnami i hebrajskim napisem. Nad nim umieszczono uskrzydlone dłonie w geście błogosławieństwa oraz Tablice Przykazań.
Przez lata w synagodze znajdowała się również drewniana, ośmioboczna bima otoczona balustradą. Jej spiralnie skręcone słupki i dekoracyjne arkady należały do najbardziej charakterystycznych elementów wyposażenia świątyni.
Na ścianach zachowały się także polichromie z XVIII i XIX wieku. Przedstawiają między innymi Mojżesza nad Nilem, budowę Jerozolimy, Ścianę Płaczu, Górę Synaj, Jezioro Tyberiadzkie, mogiłę Judyty, mogiłę Szymona Bar Jochaja oraz ofiarę Jakuba. Można tu odnaleźć również znaki zodiaku i hebrajskie kaligrafie, które przypominają o bogatej tradycji i kulturze dawnych mieszkańców tej części miasta.
Jednym z najbardziej niezwykłych elementów budowli jest gotycki portal prowadzący z domu kahału do sali modlitw. Pochodzi on z XIV lub XV wieku i został przeniesiony z sandomierskiego zamku, który został wysadzony przez Szwedów w 1656 roku. To detal, który łączy historię dwóch ważnych zabytków miasta.
Dziś dawna synagoga pozostaje zamknięta dla zwiedzających i można ją oglądać jedynie z zewnątrz. Mimo to jest jednym z najcenniejszych świadków wielokulturowej historii Sandomierza. Wpisana do rejestru zabytków przypomina o społeczności, która przez stulecia współtworzyła miasto, pozostawiając po sobie ślady widoczne do dziś na ulicy Żydowskiej.
Komentarze (0)